Gościem lutowego spotkania w Klubie Publicystyki Kulturalnej był Tadeusz Prześlakiewicz, prezes Stowarzyszenia Księgarzy Polskich.
Tematem spotkania była oczywiście sytuacja polskiej książki, a precyzyjniej rzecz ujmując – rynku książki w Polsce. Temat ważny, a ostatnio właściwie pomijany milczeniem, może dlatego, że pobieżny ogląd księgarń, stoisk księgarskich w hiper- i supermarketach może nasunąć diagnozę, że wszystko jest w porządku: olbrzymia liczba corocznie wydawanych tytułów, atrakcyjne szaty graficzne, wielkie powierzchnie sprzedażowe, uliczne billboardy, reklamujące wybrane tytuły w centrach polskich miast, na stacjach metra, na monitorach w kolejowych wagonach…
Niestety – to obraz jednostronny, nie pogłębiony, na co od razu wskazał nasz Gość. Są zjawiska na rynku książki bardzo niekorzystne: po pierwsze ogromna koncentracja kapitału wielkich sieci księgarskich; dalej – praktyki quasi-monopolistyczne; ogromne marże księgarskie w dużych sieciach, co prowadzi do tego, że książki są w Polsce wciąż bardzo drogie; wreszcie – last not least – upadek małych księgarń, które nie wytrzymują konkurencji ani z wielkimi sieciami ani z księgarstwem internetowym. „Upadek takich księgarń – mówił prezes Prześlakiewicz – powoduje, że rwie się księgarska sieć, zakłócony zostaje harmonijny obrót książką, w gruzy obracają się strategie handlowe, marketingowe etc.” Nasz Gość wskazał też na zjawisko przeprofilowywania się wielkich salonów księgarskich na placówki handlujące – obok książki – słodyczami, zabawkami, różnego rodzaju gadżetami, upominkami. Książka w takich placówkach często wyraźnie się „wycofuje”, ustępując miejsca zwykłej handlowej komercji.
Sporo mówiło się też o pracownikach rynku książki. Mniejsze, „normalne” księgarnie, mają personel dobrze przygotowany do pracy z książką i z klientem, który tę książkę nabywa bądź który czegoś konkretnego poszukuje. To zwykle ludzie wykształceni, oczytani, handel książką nie jest dla nich tylko „posadą”, pracą, którą trzeba wykonać. Oni są w stanie spełniać i inne ważne dla poszukującego jakiejś książki zadania: informują, doradzają. Tego nie ma w wielkich sieciach księgarskich, gdzie za całą wiedzę służy zatrudnionemu sprzedawcy komputerowy katalog, działający na zasadzie zero-jedynkowej: tytuł jest lub go nie ma.
Jak mówił prezes Prześlakiewicz, są jednak pewne symptomy, że sytuacja może się zmienić. Największa nadzieja w leżącej już w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego gotowej ponoć Ustawie o książce. Kiedy weźmie się za to Sejm – nie wiadomo, ale potrzeba tego aktu prawnego jest niewątpliwa.
Duże nadzieje środowisko księgarskie wiąże też z powołaną przez Instytut Książki, Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego oraz Polską Izbę Książki Polską Akademią Księgarstwa. Akademia, według oficjalnych informacji, miała ruszyć od listopada 2016 r. W założeniach mają to być studia podyplomowe lub kursy zawodowe. Tymczasem, według słów prezesa Prześlakiewicza, wciąż trwają działania organizacyjne, przede wszystkim oczywiście gromadzenie środków na działalność PAK. W intencji organizatorów PAK ma kształcić wysoko wyspecjalizowane kadry dla polskiego księgarstwa.
W ożywionej dyskusji pojawiło się kilka wątków. Zwracano uwagę na fakt wysokich cen książek na naszym rynku. Pojawiały się poglądy, że obecna władza mogłaby wesprzeć nasze księgarstwo choćby przez ustalenie niskich czynszów na lokale księgarskie. To przyniosłoby szybką i efektywną poprawę.
Wyrażano też sceptycyzm wobec nadziei wiązanych z planowaną (ale wciąż nie skonkretyzowaną co do czasu wejścia w życie) Ustawą o książce. Pojawiły się m.in. głosy, że prawdziwych problemów nie rozwiązuje się ustawami, bo często mamy – nie tylko w kwestiach rynku książki – do czynienia z sytuacją, że ustawa sobie, a praktyka codzienna sobie.
Nasz Gość podzielił częściowo te obawy, stwierdził jednak, że przyjęcie ustawy da jednak szanse na poprawę sytuacji, która tymczasem pozostawia wiele do życzenia.
(wpk)
