Jest oczywiste, że wielki program naprawy Rzeczpospolitej wymaga głębokiej przebudowy a właściwie odbudowy mediów narodowych. Mediów rzetelnych, pluralistycznych, działających w interesie społeczeństwa i zgodnych z polską racją stanu. Reprezentujących wysoki poziom artystyczny i moralny, konstruktywnych wobec programu władzy, przy jednocześnie krytycznym patrzeniu na ręce jej funkcjonariuszy. Potrzebujemy radia i telewizji przyciągających talenty, generujących twórczość artystyczną, uczestniczących w debacie publicznej, stanowiących poziomem, powagą i smakiem przeciwwagę dla medialnej komercji.
Diagnoza stanu mediów publicznych oraz oczekiwania zawarte w uchwałach Nadzwyczajnego Zjazdu SDP przemawiają za wyłączeniem tych mediów spod rządów ustawy o radiofonii i telewizji i uchwaleniem osobnej ustawy o mediach publicznych, o ich formie organizacyjno-prawnej, zadaniach, sposobie finansowania oraz uprawnieniach dziennikarskich.
Forma prawno-organizacyjna nadawców publicznych
Z treści uchwał nr 2 i nr 5 Nadzwyczajnego Zjazdu SDP wynika, że obecne spółki: TVP SA, PR SA oraz 17 spółek publicznej radiofonii regionalnej powinny być przekształcone w instytucje użyteczności publicznej. Zespół SDP ds. reformy mediów publicznych proponuje, by organizatorem dla tych instytucji był Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) oraz by ośrodkom regionalnym TVP zagwarantować autonomię finansową i programową w ramach nowej formuły prawno-organizacyjnej TVP. Każdy z nadawców publicznych powinien zostać wymieniony w treści ustawy i tylko na drodze ustawowej może dojść do zmiany liczby i statusu tych nadawców.
Ustawa o mediach publicznych powinna także powołać do życia i określić kompetencje nowego organu państwa o roboczej nazwie Rada Mediów Publicznych (RMP). RMP w składzie 3-5 osobowym powoływałby Prezydent RP na pięcioletnie kadencje spośród kandydatów rekomendowanych przez ogólnopolskie stowarzyszenia twórcze wskazane przez ustawodawcę. Do zadań RMP należałoby:
- nadzorowanie mediów publicznych pod względem zgodności ich działania z obowiązującym prawodawstwem, a w szczególności z ustawą o mediach publicznych,
- organizowanie konkursów na (jednoosobowe) kierownictwa nadawców publicznych
- przyjmowanie (lub odrzucenie) rocznych sprawozdań kierownictw mediów publicznych z ich działalności
- wybieranie składu Rad Programowych mediów publicznych spośród kandydatów zgłaszanych przez stowarzyszenia twórcze
Wyboru kierownictw mediów publicznych na czteroletnie kadencje dokonywałby MKiDN spośród dwóch kandydatów wyłonionych przez RMP w drodze konkursu. MKiDN także mógłby dokonać odwołania kierownictwa każdego z podległych mu nadawców publicznych w przypadkach przewidzianych w ustawie a także wprowadzić w sytuacjach przewidzianych w ustawie (śmierć, trwała niezdolność do pracy, rezygnacja, etc.) zarząd komisaryczny na okres nie dłuższy niż 3 miesiące.
RMP rozpatrywałaby coroczne sprawozdanie kierownictw mediów publicznych z wykonania ich zadań. W przypadku odrzucenia sprawozdania przez większość członków RMP kierowałaby ona wniosek do MKiDN o odwołanie kierownictwa danego nadawcy. Gdyby MKiDN dokonał odwołania i powołania zarządu komisarycznego, RMP rozpisywałaby nowy konkurs na obsadę powstałego wakatu.
System kontroli wykonywania zadań ustawowych przez nadawców publicznych - Rady Programowe
Przy każdym nadawcy publicznym działałaby Rada Programowa, złożona z 5,7 lub 9 osób wybranych przez RMP spośród kandydatów rekomendowanych przez stowarzyszenia twórcze. Członkami rad programowych nie mogliby być: posłowie, senatorowie, radni, urzędnicy administracji rządowej i samorządowej, osoby związane biznesowo lub zawodowo z prywatnymi nadawcami radiowymi, telewizyjnymi oraz portalami internetowymi, osoby zatrudnione przez danego nadawcę . Rady Programowe dokonywałyby okresowych ocen jakości oferty programowej danego nadawcy publicznego oraz jej zgodności z ustawowymi zadaniami tych nadawców. Rady Programowe udzielałyby także (lub nie) absolutorium programowego kierownictwu danego nadawcy publicznego. Odmowa udzielenia absolutorium przez Radę Programową upoważniałaby RMP do wystąpienia do MKiDN z wnioskiem o odwołanie kierownictwa nadawcy. Rady Programowe powinny w stosunku do kierownictwa nadawcy formułować oceny i wskazywać kierunki poprawy polityki programowej , ale nie mogłyby wkraczać w kompetencje kierownictwa nadawcy w zakresie polityki programowej i obsadowej.
System finansowania mediów publicznych
Uchwała nr 2 Nadzwyczajnego Zjazdu SDP stanowi, iż: Podstawą systemu finansowania mediów publicznych winien być abonament lub opłata audiowizualna.
Mediom publicznym potrzebny jest system gwarantujący stabilne w czasie (bez dużych wahań) i odpowiednio wysokie (ok. 2 mld rocznie), wystarczające dla realizacji publicznej misji, finansowanie publicznej radiofonii i telewizji. Takich gwarancji nie da ani obecny, niewydolny system abonamentowy, ani przejście na finansowanie publicznej radiofonii i telewizji z budżetu państwa, nazbyt uzależniające kondycję materialną mediów publicznych od woli większości sejmowej oraz kondycji samego budżetu państwa. Ponadto ze względu na potrzebę uwolnienia mediów publicznych od komercjalizacji oferty programowej konieczne jest całkowite (w przypadku radiofonii) lub daleko posunięte uniezależnienie mediów publicznych od dochodów ze sprzedaży czasu reklamowego.
Głównym źródłem finansowania mediów publicznych powinna być opłata audiowizualna:
a) o charakterze powszechnym (ewentualne zwolnienia np. emerytów, tylko na mocy ustawy),
b) jednolita (taka sama dla każdego płatnika, bez ulg),
c) wyraźnie niższa od obecnej wyższej (21.50 zł) stawki abonamentowej, czyli nie więcej niż 10-12 zł/miesiąc.
d) efektywnie ściągana albo przez urzędy skarbowe (z PIT i CIT) albo przez dostawców energii wraz z opłatami za energię elektryczną.
Podział środków pochodzących z opłaty audiowizualnej między nadawców publicznych powinien się odbywać według stałego algorytmu określonego w ustawie. Charakter uznaniowy mogłyby mieć jedynie dotacje celowe od MKiDN (wydatki na duże inwestycje, inne niż rutynowe, finansowane z własnego budżetu nadawcy).
Wpływy z opłaty audiowizualnej nie mogłyby być przeznaczane na żaden inny cel niż działalność publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych.
Uzupełniającymi źródłami finansowania mediów publicznych powinny być:
- opłata kompensacyjna pobierana od nadawców komercyjnych z tytułu radykalnego zmniejszenia udziału mediów publicznych w rynku reklamowym. Nie brak sceptyków wątpiących w możność ustanowienia tej opłaty, ale to chyba jednak kwestia woli politycznej. Podział środków pochodzących z opłaty kompensacyjnej między nadawców publicznych według stałego algorytmu określonego w ustawie.
- wpłaty od sponsorów współfinansujących ściśle określone rodzaje produkcji telewizyjnych i radiowych: filmy, seriale, słuchowiska, transmisje wydarzeń sportowych i kulturalnych ). Żadne inne rodzaje programów niż wprost wskazane w ustawie nie mogłyby być sponsorowane. Sponsorami nie mogłyby być podmioty finansowane lub współfinansowane ze środków publicznych, z wyjątkiem publicznych mecenasów określonych rodzaju twórczości. (np. współfinansowanie filmów telewizyjnych przez PISF)
- inne dochody nadawców ze sprzedaży praw autorskich, wydawnictw, gadżetów, biletów wstępu.
- Dotacje celowe z MKiDN na inwestycje infrastrukturalne lub inne wydatki nadzwyczajne.
- dochody ze sprzedaży czasu reklamowego. Jeśli nadawcy publiczni mają zostać uwolnieni od presji na komercjalizację oferty programowej ze szkodą dla ich publicznej misji, znaczenie dochodów ze sprzedaży czasu reklamowego w stosunku do ogółu dochodów tych nadawców powinno ulec poważnemu zmniejszeniu. Istnieje konieczność stworzenia w TVP przestrzeni wolnej od reklam. TVP nie powinna emitować żadnych reklam na jednej z anten głównych, a także w TVP Kultura, TVP Historia, TVP ABC. Polskie Radio nie powinno emitować żadnych reklam w „Jedynce” i „Dwójce”, „PR 24” oraz „Radio Dzieciom”. Zakaz lokowania reklam powinien objąć serwisy internetowe związane z wolnymi od reklam kanałami TVP i PR. Zakaz emisji reklam powinien też objąć regionalnych nadawców radiofonii publicznej. Mogliby oni natomiast czerpać wpływy ze sponsoringu audycji i transmisji sportowych oraz audycji artystycznych i transmisji wydarzeń kulturalnych.
